MỘT PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH VỊ TIÊN ĐỀ CẦN XÓA ĐỂ BẢO ĐẢM TÍNH NHẤT QUÁN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÓA ONTOLOGY

Nguyễn Văn Trung và Nguyễn Thị Bích Lộc Tập 131, Số 2A, 2022 196 Khi đã rõ ontology 𝑂, chúng ta có thể viết 𝑑 thay vì 𝑑𝒪. Có thể thấy rằng hàm khoảng cách 𝑑𝒪 có những tính chất sau với mọi tiên đề Φ, 𝜓: − 0 ≤ 𝑑𝓞(Φ, 𝜓) ≤ 1; − 𝑑𝓞(Φ, Φ) = 0; − 𝑑𝓞(Φ, 𝜓) = 𝑑𝓞(𝜓, Φ); − Nếu tất cả ký hiệu trong Φ đều có khoảng cách ngữ nghĩa cực đại (=1) với các ký hiệu trong 𝜓 thì khoảng cách ngữ nghĩa giữa Φ và 𝜓 đạt cực đại. Khoảng cách ngữ nghĩa giữa hai tiên đề chính là cơ sở cho việc chọn lựa tiên đề cần xóa từ một tập tiên đề cho trước. Thật vậy, với 𝐴add là tập tiên đề cần bổ sung, Δ là tập chứa các tiên đề cần xóa, có thể sắp xếp thứ tự ưu tiên các tiên đề cần xóa 𝛼 ∈ Δ bằng cách xét khoảng cách ngữ nghĩa từ 𝛼 đến các tiên đề trong 𝐴add. Chúng ta sẽ ưu tiên xóa tiên đề có khoảng cách ngữ nghĩa nhỏ nhất đến các tiên đề trong 𝐴add. Lý do cho lựa chọn này là, tiên đề có khoảng cách ngữ nghĩa nhỏ nhất đến các tiên đề trong 𝐴add thì sẽ có “ngữ nghĩa” gần giống với các tiên đề này. Nói cách khác, việc xóa nó đi sẽ làm mất ít ngữ nghĩa hơn so với việc xóa các tiên đề khác! 4 Thuật toán xây dựng tập tiên đề nhất quán trong quá trình tiến hóa ontology Tiến hóa ontology được hiểu là quá trình điều chỉnh (bổ sung, chỉnh sửa, xóa) một hoặc nhiều tiên đề trong ontology để đáp ứng sự thay đổi của thế giới thực mà ontology này biểu diễn. Điều kiện cốt lõi nhất của quá trình tiến hóa ontology là phải giữ cho ontology tính nhất quán. Thao tác chỉnh sửa tiên đề trong quá trình tiến hóa ontology có thể được xem là tổng hợp

của hai thao tác tuần tự là xóa và bổ sung tiên đề. Mặt khác, nếu ontology đang là nhất quán thì việc xóa một hoặc nhiều tiên đề khỏi ontology sẽ không làm mất đi tính nhất quán của nó. Như vậy, vấn đề bảo đảm tính nhất quán trong quá trình tiến hóa ontology có thể quy về bài toán “bảo đảm tính nhất quán của ontology khi bổ sung mới một hoặc nhiều tiên đề”. Có thể phát biểu một cách hình thức cho bài toán này như sau: Gọi O là ontology nhất quán với tập tiên đề Σ. 𝐴add là tập tiên đề cần bổ sung trong quá trình tiến hóa ontology 𝑂. Trong trường hợp Σ ∪ 𝐴add không nhất quán, hãy tìm ra tập con 𝐴∗ ⊂ 𝐴 ∪ 𝐴add sao cho 𝐴∗ là tập tiên đề nhất quán. Dưới đây là mô tả mã giả cho toàn bộ quá trình chọn tập tiên đề để thực hiện tiến hóa ontology: