MỘT PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH VỊ TIÊN ĐỀ CẦN XÓA ĐỂ BẢO ĐẢM TÍNH NHẤT QUÁN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÓA ONTOLOGY

jos.hueuni.edu.vn Tập 131, Số 2A, 2022 195 Kết quả truy vấn Σ′ ⊨ 𝜙 được sử dụng làm kết quả của phép truy vấn 𝜙 với ontology không nhất quán Σ. Bằng cách này, chiến lược mở rộng tuyến tính tập tiên đề diễn giải được xem là một phương án để có thể đánh giá truy vấn với ontology không nhất quán. Việc mở rộng tuyến tính tập tiên đề diễn giải như trên có thể áp dụng để định vị sự không nhất quán. Thật vậy, chúng ta xây dựng hàm chọn như sau: – 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 0) ≔ 𝐴𝑎𝑑𝑑; – 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 1) ≔ {𝜓 ∈ Σ | 𝜓 𝑣à 𝐴𝑎𝑑𝑑 𝑐ó 𝑞𝑢𝑎𝑛 ℎệ 𝑡𝑟ự𝑐 𝑡𝑖ế𝑝 𝑣ề 𝑐ú 𝑝ℎá𝑝}; – 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 𝑘) ≔ {𝜓 ∈ Σ | 𝜓 𝑣à 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 𝑘 − 1) 𝑐ó 𝑞𝑢𝑎𝑛 ℎệ 𝑡𝑟ự𝑐 𝑡𝑖ế𝑝 𝑣ề 𝑐ú 𝑝ℎá𝑝}; Quá trình mở rộng sẽ dừng lại khi 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 𝑘) là không nhất quán. Khi đó, tiên đề cần xóa sẽ nằm trong tập tiên đề sau đây: Δ ≔ 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 𝑘) ∖ 𝑠(Σ, 𝐴𝑎𝑑𝑑, 𝑘 − 1) Có thể thấy rằng, quá trình định vị tập tiên đề chứa các tiên đề cần xóa là không phụ thuộc vào các khái niệm không thoả được như những cách tiếp cận khác. Vấn đề còn lại là, làm thế nào để lựa chọn tiên đề cần xóa từ Δ. Phần tiếp theo của bài báo sẽ thảo luận về vấn đề này. 3 Xác định tiên đề cần xóa sử dụng khoảng cách ngữ nghĩa Khoảng cách ngữ nghĩa giữa hai khái niệm được nghiên cứu trong nhiều công trình về đối sánh ontology. Một trong những phương pháp phổ biến là đánh giá bằng cách dựa trên số cung nối của hai khái niệm này khi đặt chúng trên cây phân cấp khái niệm của một ontology [6]. Ontology này được gọi là ontology tham chiếu để tính khoảng cách ngữ nghĩa. Một cách tương

tự, cũng có thể đánh giá khoảng cách ngữ nghĩa giữa các thuộc tính (thuộc tính dữ liệu hoặc thuộc tính đối tượng) khi dặt chúng trên cây phân cấp thuộc tính của một ontology tham chiếu. Khoảng cách ngữ nghĩa giữa hai tiên đề có thể được lượng hóa nhờ vào khoảng cách ngữ nghĩa của các thực thể khái niệm, thuộc tính xuất hiện trong hai tiên đề này. Có thể sử dụng công thức do [huang2008usingsemanticdistances] đề xuất như sau: Định nghĩa 3 [huang2008usingsemanticdistances]. Gọi O là một ontology tham chiếu. Khoảng cách ngữ nghĩa giữa hai tiên đề Φ, ψ, ký hiệu là d𝒪(Φ, ψ), được định nghĩa như sau: 𝑑𝓞(𝛷, 𝜓) = ∑ 𝛿𝒪(𝑐1, 𝑐2) 𝑐1∈𝑪(𝛷),𝑐2∈𝑪(𝜓) 2. |𝑪(𝛷)|. |𝑪(𝜓)| , trong đó 𝛿𝒪(𝑐1, 𝑐2) là khoảng cách ngữ nghĩa giữa hai khái niệm 𝑐1, 𝑐2 khi đặt trên ontology tham chiếu 𝑂. Cách tính 𝛿𝒪(𝑐1, 𝑐2) có thể xem tại [6]; |𝑿| là lực lượng của tập hợp 𝑿.