MỘT PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH VỊ TIÊN ĐỀ CẦN XÓA ĐỂ BẢO ĐẢM TÍNH NHẤT QUÁN TRONG QUÁ TRÌNH TIẾN HÓA ONTOLOGY

jos.hueuni.edu.vn Tập 131, Số 2A, 2022 193 (gọi là MUPS – minimal unsatisfiability-preserving sub-TBox) [7]. Ontology con MUPS có đặc điểm khi xóa một tiên đề bất kỳ từ nó thì thu được ontology nhất quán. Chú ý rằng, mỗi khái niệm không thoả được có thể có nhiều hơn một ontology con MUPS. Ngoài ra, có thể có nhiều hơn một khái niệm không thoả được từ ontology không nhất quán. Điều này dẫn đến các câu hỏi: (1) làm thế nào để xác định thứ tự xử lý các khái niệm không thoả được (nếu có nhiều hơn một khái niệm như vậy); (2) nếu có nhiều ontology con MUPS của khái niệm này, chọn MUPS nào để xử lý tiếp theo trong bước thứ hai? Ở bước thứ hai, sau khi đã định vị được sự không nhất quán, cần phải xác định một (hoặc một số) tiên đề phải xóa để thu được ontology kết quả. Với ontology con MUPS đã xác định được, việc xóa bất kỳ tiên đề nào cũng thu được ontology nhất quán. Theo [4] thì quyết định lựa chọn tiên đề để xóa được dành cho người dùng. Điều này là không thích hợp đặc biệt với tình huống MUPS có số lượng tiên đề lớn. Trong bài báo này, chúng tôi đề xuất phương án giải quyết ở cả hai bước nêu trên của quá trình tiến hóa ontology. Để định vị sự không nhất quán, chúng tôi sử dụng chiến lược mở rộng tuyến tính tập tiên đề dựa trên mối quan hệ liên quan về cú pháp. Chiến lược này được Huang và cs. [5] đề xuất để sử dụng trong trong khung lập luận với ontology không nhất quán nhằm xây dựng tập tiên đề diễn giải truy vấn. Chúng tôi nhận thấy rằng, việc xây dựng tập tiên đề diễn giải này cũng có sự tương đồng với quá trình định vị sự không nhất quán. Sau khi đã định vị

được sự không nhất quán, chúng tôi xác định các tiên đề cần xóa dựa vào khoảng cách ngữ nghĩa. Các phần tiếp theo của bài báo được tổ chức như sau. Phần 2 trình bày các khái niệm và một số phân tích để định vị sự không nhất quán của ontology trong quá trình tiến hóa. Phần 3 trình bày các khái niệm và cách sử dụng khoảng cách ngữ nghĩa trong quá trình xác định tiên đề cần xóa. Phần 4 trình bày thuật toán kết hợp hai bước định vị và xóa tiên đề để thu được ontology tiến hóa cùng với ví dụ minh hoạ. Phần 5 trình bày kết luận và hướng phát triển. 2 Định vị sự không nhất quán sử dụng chiến lược mở rộng tuyến tính tập tiên đề theo mối quan hệ liên quan về cú pháp Bài toán định vị sự không nhất quán khi bổ sung tập tiên đề vào một ontology trong quá trình tiến hóa được phát biểu hình thức như sau: Gọi 𝛴 là tập tiên đề của ontology ban đầu. 𝐴add là tập tiên đề cần bổ sung trong quá trình tiến hóa và khiến cho 𝛴 ∪ 𝐴add không nhất quán. Hãy xác định tập tiên đề 𝐴 ⊆ 𝛴 sao cho 𝐴 ∪ 𝐴add không nhất quán. Tập tiên đề 𝐴 chứa tiên đề cần xóa để thu được ontology kết quả của quá trình tiến hóa.